Zaostrzenie przepisów o ochronie środowiska i gospodarce odpadami

Pobierz alert w wersji PDF

W dniu 5 lipca 2018 r. Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw („Nowelizacja UO”) oraz ustawy o zmianie ustawę o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw („Nowelizacja IOŚ”). Wprowadzą one zwiększenie obciążeń formalnych i organizacyjnych dla przedsiębiorców zbierających i przetwarzających odpady. Zaostrzą i rozszerzą sankcje za nieprzestrzeganie przepisów środowiskowych przez wszystkich przedsiębiorców. Egzekwowanie przepisów będzie dużo skuteczniejsze – inspekcje ochrony środowiska (WIOŚ, GIOŚ) wyposaża się w nowe, szerokie kompetencje, środki techniczne i dodatkowe, wielomilionowe budżety. Można spodziewać się szerokich, szczegółowych kontroli i bardziej rygorystycznej interpretacji przepisów.


ZAOSTRZENIE SANKCJI, NOWE NARZĘDZIA KONTROLI

Nowe przepisy będą dotyczyć wszystkich przedsiębiorców korzystających ze środowiska: wytwarzających lub przetwarzających odpady, emitujących gazy i pyły, emitujących hałas, odprowadzających ścieki przemysłowe. Przede wszystkim na dodatkowe ryzyko narażone są niemal wszystkie gałęzie przemysłu.


Fundamentalna zmiana sposobu funkcjonowania inspektorów ochrony środowiska:

  • znacznie większe możliwości prowadzenia kontroli interwencyjnych, m.in. bez uprzedzenia, w nocy lub przez 24 godziny na dobę przez kilka dni, kontrole krzyżowe itp. Usunięto szereg dotychczasowych zabezpieczeń proceduralnych. Prowadzenie kontroli w nocy lub non-stop będzie możliwe dzięki wprowadzeniu zmianowego systemu czasu pracy inspektorów;
  • możliwość wstrzymania działalności przedsiębiorcy w przypadku niemal każdego poważniejszego naruszenia przepisów lub warunków pozwolenia. Decyzja o wstrzymaniu natychmiast skuteczna (wykonalna), bez względu na procedury odwoławcze;
  • szersze możliwości korzystania z nowinek technicznych w trakcie kontroli, w tym poprzez użycie statków bezzałogowych (dronów), rejestracji obrazu i dźwięku oraz wykorzystania ich jako dowodów w postępowaniach administracyjnych i karnych;
  • ponad 1 miliard złotych z budżetu państwa na realizację nowych zadań IOŚ w ciągu najbliższych lat.


Nowe, dolegliwe sankcje za nieprzestrzeganie przepisów z zakresu ochrony środowiska:

  • podwyższenie dolnych i/lub górnych poziomów kar pieniężnych, które mogą być nakładane na przedsiębiorców na podstawie większości ustaw dotyczących ochrony środowiska, w tym:
    (1) w ustawie – Prawo ochrony środowiska,
    (2) w ustawie o odpadach,
    (3) w ustawie o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów,
    (4) w ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku,
    (5) w ustawie o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji,
    (6) w ustawie o bateriach i akumulatorach,
    (7) w ustawie o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym,
    (8) w ustawie o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych;
  • rozszerzenie w powyższych ustawach katalogu uchybień, za które mogą zostać wymierzone kary pieniężne;
  • obowiązkowe podwojenie wysokości niektórych kar pieniężnych nakładanych na podstawie ustawy o odpadach w przypadku gdy jest ona wymierzana po raz kolejny za to samo uchybienie;
  • możliwość zatrzymania pojazdu i odpadów transportowanych niezgodnie z przepisami prawa na koszt podmiotu wysyłającego, odbiorcy lub transportującego;
  • kara grzywny za nieudostępnianie pomiarów poziomu substancji lub energii w środowisku oraz wielkości emisji na rzecz państwowego monitoringu środowiska.

Zmiany jednoznacznie wskazują na cel w postaci zwiększenia skuteczności kontroli prowadzonych przez IOŚ i egzekwowania obowiązków dotyczących ochrony środowiska we wszystkich przedsiębiorstwach.

Tym samym:

  • prawdopodobne jest bardziej rygorystyczne podejście inspektorów WIOŚ i GIOŚ do interpretacji przepisów, w tym kwestionowanie praktyk i sposobów działania przedsiębiorców, które dotychczas były akceptowane przez inspektorów; a zatem
  • dotychczasowy sposób działania przedsiębiorstwa w zakresie ochrony środowiska może okazać się niewystarczający – jeśli zostanie podważony przez IOŚ, stworzy ryzyko nałożenia nawet wielomilionowych kar i wstrzymania działalności.Rekomendujemy:
  • przygotowanie się na szczegółowe kontrole z zaskoczenia i wymierzanie dotkliwych sankcji;
  • zidentyfikowanie – z udziałem doradców prawnych i technicznych – naruszeń prawa i obszarów ryzyka, zanim zidentyfikuje je IOŚ. To umożliwi usunięcie/ograniczenie ryzyka samodzielnie, albo przynajmniej odpowiednie przygotowanie na kontrolę IOŚ;
  • w razie zidentyfikowania ryzyk, podjęcie działań naprawczych w ramach przemyślanej strategii działania, zanim IOŚ wykryje naruszenia i wymierzy sankcje;
  • opracowanie wewnętrznych procedur na wypadek kontroli IOŚ;
    opracowanie i przestrzeganie nowych, wewnętrznych procedur compliance w zakresie ochrony środowiska, uwzględniających nowe przepisy i potencjalną nową, rygorystyczną interpretację przepisów przez IOŚ.


NOWE OBCIĄŻENIA FORMALNE I ORGANIZACYJNE

Nowelizacja UO przewiduje szereg nowych obowiązków i obostrzeń dla przedsiębiorców z sektora odpadowego (tj. w szczególności prowadzących odzysk, w tym odzysk energetyczny, składujących, magazynujących lub sortujących odpady).

Skutki nowych zmian bezpośrednio odczują także przedsiębiorcy z innych sektorów jeżeli w ramach swojej działalności tymczasowo magazynują lub samodzielnie przetwarzają odpady powstające w ich zakładach (tj. nie powierzają tych zadań podmiotom zewnętrznym).

Ponadto, zwiększenie obciążeń regulacyjnych dla podmiotów z branży odpadowej może spowodować po stronie pozostałych przedsiębiorców istotny wzrost kosztów pozyskania usług zagospodarowania odpadów.

 ZMIANA 
SKUTEK DLA PRZEDSIĘBIORCY

Obowiązek dostosowania w terminie 1 roku od dnia wejścia w życie Nowelizacji UO posiadanych zezwoleń obejmujących zbieranie i przetwarzanie odpadów (w tym pozwoleń na wytwarzanie odpadów i pozwoleń zintegrowanych obejmujących powyższe czynności) m.in. w zakresie określenia maksymalnej masy odpadów, które mogą być magazynowane w danym obiekcie, a także wskazania w zezwoleniu uzgodnionych ze strażą pożarną wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

  • Konieczność dokonania uzgodnień z Państwową Strażą Pożarną;
  • ewentualnie – dodatkowe koszty przeprowadzenia prac adaptacyjnych w obiekcie przedsiębiorcy.

Obowiązek ustanowienia i utrzymywania przez przedsiębiorcę zbierającego lub przetwarzającego odpady zabezpieczenia na wypadek roszczeń dotyczących szkód wyrządzonych w związku z magazynowaniem odpadów – depozyt albo gwarancja bankowa / ubezpieczeniowa albo polisa ubezpieczeniowa w wysokości zależnej od maksymalnej masy odpadów, która zgodnie z zezwoleniem może być magazynowana w danym czasie na terenie danego obiektu (stawka zabezpieczenia ma wynosić 300 zł/t odpadów innych niż niebezpieczne oraz 600 zł/t – w przypadku odpadów niebezpiecznych).

  • Istotny wzrost kosztów rozpoczęcia i prowadzenia działalności w sektorze odpadowym;
  • w przypadku braku wniesienia wymaganego zabezpieczenia – cofnięcie zezwolenia.

Brak możliwości uzyskania zezwolenia na zbieranie i przetwarzanie odpadów (ew. pozwolenia na wytwarzanie odpadów i pozwolenia zintegrowanego obejmującego tą działalność) w przypadku:

  • karalności przedsiębiorcy, wspólnika, prokurenta, członka zarządu lub członka rady nadzorczej za przestępstwo przeciwko środowisku lub 3-krotne wykroczenie przeciwko wybranym przepisom ustawy
    o odpadach;
  • cofnięcia zezwolenia / pozwolenia przedsiębiorcy, wspólnikowi, prokurentowi, członkowi zarządu lub członkowi rady nadzorczej w okresie 10 lat poprzedzających wniosek o udzielenie nowego zezwolenia.
 

Osłabienie tzw. „zasłony korporacyjnej” wspólników, prokurentów i członków organów spółek handlowych.

Skazanie danej osoby za przestępstwo przeciwko środowisku lub cofnięcie jej zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów oznacza swoisty „wilczy bilet”
w zakresie dalszej działalności
w branży odpadowej.

Obowiązek wdrożenia na własny koszt monitoringu wideo obiektu, w którym magazynowane lub składowane są odpady, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie Nowelizacji UO, a następnie obowiązek przechowywania nagrań i udostępniania ich na żądanie władz.

Dodatkowe koszty związane
z instalacją i obsługą systemu wizyjnego.

Zakaz przywozu na terytorium kraju:

  • zmieszanych odpadów komunalnych i odpadów pochodzących
    z przetworzenia odpadów komunalnych – na jakikolwiek cel;
  • innych odpadów – na cele ich unieszkodliwiania na terytorium Polski.

Jeszcze silniejsze uzależnienie procesu pozyskania odpowiedniego strumienia odpadów do instalacji przetwarzających odpady
(np. spalarni) od rynku krajowego.

Możliwość prowadzenia działalności w zakresie zbierania
i przetwarzania odpadów niebezpiecznych, odpadów komunalnych oraz odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych wyłącznie na terenach:

  • z których gospodarujący odpadami korzysta na podstawie:
  • (1) prawa własności, albo
    (2) prawa użytkowania wieczystego, albo
    (3) umowy dzierżawy albo użytkowania zawartej w formie aktu notarialnego określającego masę i rodzaj odpadów, które mogą być przetwarzane na danym terenie;

    ORAZ JEDNOCZEŚNIE
  • są objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub decyzją o warunkach zabudowy.
 

W przypadku działalności prowadzonej na terenie, do którego przedsiębiorca posiada inny tytuł prawny niż własność, użytkowanie wieczyste, użytkowanie lub dzierżawa:

  • konieczność nabycia własności gruntu (lub użytkowania wieczystego) albo  zawarcia umowy dzierżawy / użytkowania w formie aktu notarialnego;
    ALBO
  • konieczność zakończenia działalności wraz
    z wygaśnięciem aktualnego zezwolenia / pozwolenia.
    Zalecane jest również dostosowanie już zawartych umów dzierżawy i użytkowania do wymogów wynikających z Nowelizacji UO.

Skrócenie maksymalnego okresu magazynowania odpadów – z 3 lat do 1 roku.

 

Konieczność reorganizacji procesu pozyskiwania odpadów lub ich przekazywania kolejnym posiadaczom.

 


WEJŚCIE W ŻYCIE NOWYCH PRZEPISÓW

Istnieje duża szansa na przyjęcie proponowanych przepisów przez Senat jeszcze w pierwszej połowie lipca 2018 r. Nowelizacja UO miałaby wejść w życie, co do zasady, w terminie 14 dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, zaś nowelizacja ustawy o IOŚ w dniu 1 stycznia 2019 roku (przy czym wszczęcie nowego rodzaju kontroli może nastąpić już po 14 dniach od ogłoszenia Nowelizacji IOŚ – najbardziej prawdopodobny termin pierwszych kontroli to jesień 2018 r.).

 

W CZYM MOŻEMY POMÓC?

 OBSZAR WSPARCIA
CEL I ZAKRES WSPARCIA

 

Audyt przedsiębiorstwa
w zakresie zgodności
z regulacjami dotyczącymi ochrony środowiska
i gospodarki odpadami

Cel strategiczny: uniknięcie dotkliwych sankcji. Cel operacyjny: identyfikacja ryzyk, w celu ich minimalizacji we własnym zakresie; przygotowanie do ewentualnej kontroli (by nie być zaskoczonym ustaleniami IOŚ: to bardzo utrudnia reakcję i zwiększa ryzyko kar); przygotowanie danych i argumentów do obrony przed ewentualną sankcją.

Zakres: analiza obecnego sposobu działania przedsiębiorstwa pod kątem zgodności ze zmienionymi przepisami środowiskowymi oraz nową, rygorystyczną interpretacją. Identyfikacja i ocena ryzyka oraz rekomendacje co do jego ograniczenia. Audyt możemy przeprowadzić we współpracy
z ekspertami technicznymi.

Szkolenia i przygotowanie instrukcji postępowania na wypadek kontroli

 Cel: przygotowanie personelu klienta na kontrolę IOŚ, w tym kontrolę niezapowiedzianą lub w porze nocnej, by personel nie był zaskoczony, nie działał przypadkowo i nie popełnił błędów, które mogą zwiększyć ryzyko sankcji.

Zakres: szkolenie personelu i przygotowanie instrukcji działania, we współpracy z klientem, uwzględniającej strukturę organizacyjną klienta. Instrukcję możemy przygotować we współpracy z ekspertami technicznymi.

Pomoc w usunięciu uchybień

   Cel: uniknięcie lub minimalizacja sankcji poprzez konkretne działania – np. inwestycje, zmiany pozwoleń – doprowadzające do zgodności z prawem;

Zakres: identyfikacja wymaganych działań (jeżeli trzeba: we współpracy
z ekspertami technicznymi) i opracowanie optymalnej prawnej strategii ich wdrożenia.

Wewnętrzne procedury compliance

   Cel: ograniczenie ryzyka naruszeń prawa i poniesienia sankcji na przyszłość.

Zakres: opracowanie wewnętrznych procedur dot. prowadzenia działalności, w tym dokumentacji i raportowania na potrzeby organów ochrony środowiska, zapewniających działanie zgodne z prawem. Procedury byłyby przygotowane we współpracy z klientem,
z uwzględnieniem jego specyfiki działania i struktury organizacyjnej, oraz z udziałem ekspertów technicznych (jeśli byłby potrzebny).

Interpretacja przepisów środowiskowych

   Cel: potwierdzenie prawidłowości działania i zmniejszenie ryzyka sankcji.

Zakres: uzyskanie w oparciu o nowe przepisy (ustawę Prawo przedsiębiorców) urzędowych, wiążących interpretacji przepisów. urzędowego potwierdzenia prawidłowości określonych praktyk w celu zabezpieczenia przedsiębiorcy przed nałożeniem ewentualnych sankcji.

   

Reprezentacja
w postępowaniach

 

Reprezentacja klienta w postepowaniach administracyjnych dotyczących aktualizacji zezwoleń / pozwoleń, uzyskania nowych pozwoleń. Obrona klienta przed urzędami i sądami przed nałożeniem sankcji.